جستجوی پیشرفته   جستجوی وب
منو اصلی
صفحه اصلي > مركز طب پيشگيري و ارتقاء سلامت > آموزش سلامت > ديابت  
ديابت

مقدمه:

یک اختلال متابولیک (سوخت و سازی) در بدن است. در این بیماری توانایی تولید انسولین در بدن از بین می‌رود و یا بدن در برابر انسولین مقاوم شده و بنابراین انسولین تولیدی نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. نقش اصلی انسولین پایین آوردن قند خون توسط مکانیزم‌های مختلفی است. دیابت دو نوع اصلی دارد. در دیابت نوع یک تخریب سلولهای بتا در پانکراس منجر به نقص تولید انسولین می‌شود و در نوع دو مقاوت پیشرونده بدن به انسولین وجود دارد که در نهایت ممکن است به تخریب سلول‌های بتای پانکراس و نقص کامل تولید انسولین منجر شود. در دیابت نوع دو مشخص است که عوامل ژنتیکی، چاقی و کم‌تحرکی نقش مهمی در ابتلای فرد دارند.

در دیابت، سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل گلوکز کاهش می‌یابد از این‌رو میزان قند خون افزایش یافته که به‌آن هایپرگلیسمی می‌گویند. وقتی این افزایش قند در دراز مدت در بدن وجود داشته باشد عوارض میکروواسکولار دیابت یا تخریب رگ‌های بسیار ریز در بدن ایجاد می‌شوند که می‌توانند اعضای مختلف بدن همچون کلیه، چشم و اعصاب را درگیر کنند. همچنین دیابت با افزایش ریسک بیماری‌های قلبی عروقی ارتباط مستقیمی دارد؛ لذا غربالگری و تشخیص زودرس این بیماری در افراد با ریسک بالا می‌تواند در پیشگیری از این عوارض مؤثر باشد.

تعریف :

زمانی که میزان قند در خون بیش از حد طبیعی باشد در علم پزشکی به آن دیابت گویند و برای تشخیص آن معمولا آزمایش قند خون(FBS) بصورت ناشتا انجام می شود، چنانچه در نتیجه آزمایش میزان قند کمتر از mg/dl 100  باشد فرد سالم است و اگر این میزان بین mg/dl 100-126 بوده حالتی است که به آن اختلال در متابولیزم قند و یا پیش دیابت  گوییم و فرد در آستانه ابتلا به بیماری دیابت است و برای پیشگیری نیازمند تغییراتی در برنامه غذایی، میزان فعالیت بدنی، انتخاب مکمل های غذایی مناسب و حتی کاهش وزن است و چنانچه نسبت به انجام آن ها اقدام نکند در آینده نه چندان دور به دیابت مبتلا خواهد شد و اگر میزان قند ، هر عددی بیشتر از mg/dl 126 باشد یعنی فرد به دیابت مبتلاست.

 البته برای اطمینان معمولا مجددا این آزمایش را در روز دیگر تکرار می کنند و اگر میزان قند در آزمایش دوم نیز بیشتر از mg/dl 126 باشد ابتلا به بیماری دیابت قطعی است.

  پیش دیابت:
قبل از اینکه افراد مبتلا به دیابت نوع 2 شوند ؛ ابتدا در مرحله پره دیابت( پیش دیابت) قرار میگیرند در این مرحله قند خون بالاتر از میزان طبیعی می باشد اما قند خون به اندازه ای نیست که به آن دیابت گفته شود. پره دیابت به عنوان عارضه عدم تحمل گلوکز نيز شناخته مي شود و معمولا هيچ علامت خاصی ندارد.
افرادی که در فاز پیش دیابت می باشند میتوانند با اصلاح شیوه زندگی خود با مصرف مواد غذایی سالم، کاهش وزن ، پرهیزازاسترس و فعالیت بدنی روزانه احتمال ابتلا به دیابت را کاهش دهند.
تشخیص زودهنگام پره دیابت به کنترل قند خون و جلوگیری از ابتلا به دیابت کمک موثری می کند .

انواع دیابت: 
به طور كلی دیابت به سه گروه دیابت نوع 1، دیابت نوع 2و دیابت حاملگی تقسیم‌بندی می شود. 
1-  دیابت نوع1 (دیابت وابسته به انسولین): 
در دیابت نوع 1 تولید انسولین از پانكراس به علت از بین رفتن سلول‌های سازنده انسولین، متوقف می ‌شود. افراد مبتلا به دیابت نوع 1 حدود 5- 10% از افراد کل مبتلايان را تشکیل میدهند. بخش اعظم افراد مبتلا را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند اما امکان ابتلا برای همه سنین و با هر جنسیتی امکان پذیر می باشد. افراد مبتلا به این نوع دیابت باید از بدو تشخیص، انسولین مورد نیاز بدن را به صورت تزریقات روزانه تأمین كنند. به همین دلیل به آن "دیابت وابسته به انسولین" نیز می گویند. چنانچه قند خون در بدن بالا باقی بماند و نتواند وارد سلول های بدن شود و به مصرف برسد باعث عوارض جبران ناپذیری بر روی اعضاء بدن میشود. تشخیص به موقع این بیماری و آغاز درمان باعث به حداقل رسیدن عوارض قلبی ، چشمی ، عصبی و کلیوی در این افراد میشود. 
درمان دراین افراد شامل: 
1-  تزریق انسولین 
2-  ورزش 
3-  رژیم غذایی سالم می باشد. 
طبق آخرین تحقیقات انجام شده هنوز علت دقیقی برای ابتلا به این نوع دیابت شناخته نشده است اما بنظر میرسد دلیل اصلی ابتلاء زمینه ژنتیکی می باشد. 

2-  دیابت نوع 2 (دیابت غیر وابسته به انسولین): 
بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع 2 را افراد بالای 50 سال تشکیل میدهد. سن ابتلا به دیابت نوع2دردنیا 55 تا 65 سالگی است و در ایران 45 تا 50سالگی است. 
سن ابتلا به دیابت نوع 2 در کشور ما 15-10 سال پائین تر از سن ابتلا به ديابت در کشورهای در حال توسعه است. امروزه ریسک ابتلا به این نوع دیابت در کودکان و نوجوانان به دلیل مصرف فست فودها ، بی تحرکی و چاقی رو به افزایش است. 
این نوع دیابت در افراد چاق وکم تحرک بیشتر مشاهده میشود و با ماشینی شدن زندگی روزمره، روز به روز به تعداد مبتلایان به این نوع دیابت افزایش می یابد. 85-90% افراد دیابتی را این گروه تشکیل میدهند. 
در این نوع دیابت انسولین به قدر کافی در بدن وجود دارد اما انسولین موجود توانایی هدایت قند را به درون سلول ندارد. که این عدم توانایی بدلیل عدم حساسیت سلول های بدن به انسولین و یا عدم كميت ويا کفایت انسولین می باشد. تشخیص سریع این نوع دیابت با انجام آزمایشات دوره ای برای تمام افراد بالای 40 سال و افراد مستعد ابتلا به این بیماری مقدور می باشد. 
تشخیص سریع و به موقع این بیماری و آغاز درمان صحیح باعث به حداقل رسیدن عوارض قلبی ، چشمی ، عصبی و کلیوی در این افراد میشود. 
درمان این نوع دیابت شامل : 
1- رژیم مناسب غذايي 
2-  ورزش 
3- مصرف قرص های خوراکی 
4- تزریق انسولین می باشد. 
البته در بسیاری از افراد مبتلا به دیابت نوع 2، با کنترل رژیم ، ورزش و کنترل وزن این بیماری درمان میشود ، ودرمان با قرص های خوراکی ویا تزریق انسولین با تجویزپزشک در صورت لزوم آغاز می شود.

دیابت بارداری :

این نوع دیابت ، نوعی از دیابت می باشد که در زمان حاملگی بصورت ناگهانی آشکار میشود. تجمع قند در عروق شما می تواند برای شما مضرباشد خصوصا زمانی که شما باردار هستید و عوارض ناخواسته ای برای شما وجنین شما دارد. 
معمولا این نوع دیابت در افرادیکه سابقه ای از دیابت رابازگو نمیکنند از نیمه دوم بارداری آغاز میشود و معمولا پس از بارداری علائم رفع می شود. اما بروز دیابت در سه ماهه اول از علائم دیابت آشکار می باشد. 

دیابت و عوارض آن:

افزایش قند خون درطولانی مدت،باعث ایجادآسیب وصدمه به اعضای مختلف بدن مانند: کلیه ،چشم،قلب وعروق ، اعصاب و .. می گردد. در اینجا بر آنیم تا شما را با عوارض دیابت آشنا کنیم

دیابت و اعصاب : 
اختلالات عصبی ناشی از دیابت یکی از عوارض شایع در دیابت می باشد

نوروپاتی دیابتی : 
یک عارضه شایع در دیابت نوروپاتی دیابتی می باشد که در آن اعصاب بدن دچار اختلال عملکرد می گردد. آسیب به اعصاب می تواند مربوط به یک عضویاهمه اعصاب باشد. 

علائم آسیب اعصاب : 
کاهش حس ، درد در دستها ، پاها و ساق پاها ، مشکلات گوارشی ،عفونت مثانه ، مشکلات قلبی ، مشکلات جنسی و حتی ضعف عضلات می باشد .
 -   هر چه زمان ابتلا به دیابت بیشتر باشد احتمال ابتلا به نوروپاتی دیابتی افزایش می یابد.
   - آمارها نشان می دهند حدود 50 % از بیماران دیابتی به نوروپاتی مبتلا هستند
-
  نوروپاتی دیابتی در افراد سیگاری ، بالای 40 سال و کسانیکه در کنترل قند خون دچار مشکل هستند رخ می دهد.

دیابت ومشکلات کلیوی : 
یکی از عوارض شایع دیابت عوارض کلیوی میباشد.
دیابت شایعترین علت نارسایی کلیه در دنیا و ایران است گلومرول های کلیه محل تصفیه خون هستند ومشلات کلیوی در افراد دبابتی ناشی از اختلال عملکرد گلومرولها میباشد . 

در مراحل ابتدایی بیمار پروتئین در ادرار ظاهر میشود با تشخیص زودرس میتوان از بدتر شدن آن جلوگیری کرد .

علت ایجاد مشکلات کلیوی در افراد دیابتی افزایش حجم خونی است که از داخل رگهای کلیه میگذرند که به مرور زمان باعث آسیب رساندن به عروق کلیه و مشکلات کلیه میشود . 

در بیشتر مبتلایان به دیابت نوع1 نشانه های گرفتاری کلیه 19-20 سال بعد مشاهده میشود .
شیوع نارسایی کلیه در دیابت نوع 2 کمتر است ولی با سرعت بیشتر و معمولا در مدت 10سال بروز پیدا میکند .

دیابت ومشکلات دهان ودندان: 
افراد دیابتی با قند خون کنترل نشده نسبت به افرادغیر دیابتی بیشتردرمعرض خطرازدست دادن دندانها هستند. 
قند خون بالا به رشد میکروبها وایجادعفونت کمک میکند.ازطرفی عفونت خودباعث افزایش قند خون می شود.وکنترل دیابت رامشکل تر خواهد کرد.
معمولا پس از عفونت دندانها لثه ها قرمز،ملتهب ومتورم می شود وبااین وضعیت معمولا هنگام مسواک زدن فرد دچار خونریزی از لثه ها می شود.
درافرادسیگاری ودیابتی های بالای 45سال این مشکلات شایع تر است.

شکایات رایج بیماران دیابتی: 
-
بیماریهای لثه 
-
عفونتهای قارچی 
-
خشکی دهان 
-
اختلال درحس چشایی 
-
بوی بددهان 
-
لق شدن دندانها 
-
پوسیدگی دندان

دیابت و بینایی: 
در صورتیکه به دیابت مبتلا هستید بدن شما نمی تواند بدرستی از قند موجود در خون استفاده کند،در نتیجه غلظت خون افزایش می یابد. قند خون بالا می تواند سبب پیدایش تغییراتی در رگهای کوچک بدن شود .به این ترتیب دیابت بر بینایی شما اثر می گذارد. 

در صورتیکه به دیابت مبتلا هستید بدن شما نمی تواند بدرستی از قند موجود در خون استفاده کند،در نتیجه انواع درگیری چشم در دیابت عبارتند از: آب مروارید (کاتاراکت) آب سیاه(گلو کوم)و از همه مهمتر از بین رفتن عروق داخل کره چشم (رتینو پاتی) که مورد آخرشیوع بیشتری درمبتلایان به دیابت دارد

در افرادیکه قند خون آنها به خوبی کنترل شود، تا حد بسیار زیادی می توان از عوارض چشمی دیابت جلوگیری کرد یا آن را تعویق انداخت ودر صورت بروز هر یک از مشکلات درصورت کنترل صحیح قند خون می توان از بروز عوارض و پیشرفت عوارض جلوگیری می کند.

پیشگیری:از دیابت 
شما می تواند از ابتلا به دیابت نوع 2 جلوگیری کنید یا ابتلا به این بیماری را به تعویق بیندازید.
5كليد طلايي در پيشگيري ازديابت:
*
رعايت رژيم غذايي مناسب 
*
افزايش فعاليت بدني 
*
كاهش وزن 
*
كاهش استرس 
*
قطع مصرف سيگار 

ا برداشتن این قدم های مثبت می توانید سلامتی خود را برای زمان بیشتری حفظ کنید و ریسک ابتلا به دیابت را کاهش دهید. حتي در صورتي كه مبتلا به ديابت هستيد با انجام اين راهكارها مي توانيد از بروز عوارض ديابت جلوگيري نماييد.
یاد گیری و رعایت اصول پیشگیری برای افرادی که در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند از اهمیت بیشتری برخورداست .

افراد در معرض خطر ابتلا به دیابت : 
 -   سابقه فامیلی ابتلا به دیابت (به خصوص فاميل درجه اول
-
  عدم تحرک 
 -  افزایش وزن وچاقی 
-
  فشار خون بالا 
-
  افزایش تری گلیسیرید خون و یا کاهش HDL و یا هر دو 
 -  بیماری قلبی و عروقی 
-
  سابقه دیابت بارداری 
-
  سابقه تولد نوزاد با وزن 4 کیلو گرم و یا بیشتر 
-
  سندرم تخمدان پلی کیستیک 
-
 سابقه اختلال در تست تحمل گلوکز 
  -  برخی از نژادهای مستعد 
-
  استرس 
-
  رژیم غذایی نا درست

پیشگیری از عوارض دیابت :

راه های پیشگیری از عوارض کلیوی: 
- کنترل قند خون در محدوده طبیعی : مهمترین راه برای کنترل عوارض دیابت کنترل قند در حدود طبیعی میباشد .
-
کنترل فشار خون در محدوده طبیعی: فشار خون مطلوب برای یک فرد دیابتی کمتر از 80/130 میباشد. 

در صورتی که مبتلا به فشار خون بالا هستید:
-
نمک را کمتر استفاده کنید .
-
وزن خود را به حد مطلوب برسانید . 
-
سیگار نکشید . 
-
آزمایشات مربوط به عملکرد کلیه را به صورت معمول انجام دهید . 
-
از مصرف تنقلات وغذاهای شور خودداری کنید . 
-
مصرف گوشت قرمز ،ماهی ،پنیر ،جگروغذاهای پروتئینی را محدود کنید . 

-         تمرینات ورزشی را وزانه و مداوم انجام دهید


- دیابت و آمارها : 
دیابت پرهزینه ترین بیماری غدد در جهان می باشد.
طبق آمار جهانی تعداد افراد مبتلا به دیابت در جهان حدود 346 میلیون نفر می باشد.
هر 10 ثانیه دو نفر به دیابت مبتلا می شود.
هر 8 ثانیه یک نفر در اثر دیابت جان خود را از دست می دهد.
دیابت علت یک میلیون قطع عضو در سال می باشد.
90%  افراد مبتلا به دیابت ، مبتلا به دیابت نوع 2 هستند.
50% افراد مبتلا به دیابت از بیماری خود بی اطلاعند.
حدود 80 % تلفات ناشی از دیابت متعلق به کشورهای کم درآمد و یا متوسط از لحاظ اقتصادی می باشد. 
طبق پیش بینی سازمان بهداشت جهانی آمار مبتلایان به دیابت تا سال 2030 دو برابر میشود.
هند و چین بیشترین آمار افراد مبتلا به دیابت را دارا هستند.
50% مبتلايان به ديابت در اثر بيماريهاي قلب و عروق فوت ميكنند.
پس از گذشت 15 سال از بيماري 2% مبتلايان به ديابت دچار نابينايي و 10% دچار عوارض شديد چشمي مي شوند.
10-20% مبتلايان به ديابت در اثر عوارض كليوي فوت مي كنند.
50%  مبتلايان به ديابت دچار عوارض عصبي ديابت ميشوند.
حدود 4 میلیون ایرانی به دیابت مبتلا هستند و این در حالی است که نیمی از افراد مبتلا به دیابت از بیماری خود بی اطلاعند.
سن ابتلا به دیابت نوع2دردنیا 55 تا 65 سالگی است در حاليكه در ایران 45 تا 50سالگی است. 
به این ترتیب سن ابتلا به دیابت در ایران حداقل 10 تا 15 سال پایین‌تر از سن شایع ابتلا در کشورهای توسعه‌یافته است.
هزینه درمان دیابت نوع 1 با عارضه ۱۲‌‌برابرهزینه درمان بدون عارضه آن است.
هزینه درمان دیابت نوع ۲ با عارضه ۲۴ برابر هزینه درمان بدون عارضه آن است .
آخرین مطالعات نشان داده که 7/8 درصد از جمعیت 25 تا 60 ساله کشور مبتلا به دیابت هستند.
دیابت شایع ترین علت کم بینایی و نا بینایی در ایران می باشد.

دیابت و بیماریهای قلبی و عروقی:

 

دیابت ممکن است منجر به بروز عوارض خطرناک متعددی شود. تهدیدکننده‌ترین این عوارض، بیماری‌های قلبی‌عروقی می‌باشند. اکثر افراد دچار دیابت (در حدود دوسوم موارد) بدلیل بیماری قلبی، سکته مغزی یا بیماری عروق محیطی می‌میرند. درمان با تغییر شیوه زندگی و یک داروی خاص (متفورمین) می‌تواند در کنترل دیابت کمک کند و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی را کاهش دهد. با افزایش روزافزون مبتلایان به دیابت یا پیش دیابت (مطالب زیر را ببینید) که به بیماری‌های قلبی‌عروقی دچار می شوند، این مطلب به ذهن می‌آید که بیماری‌های قلبی‌عروقی و دیابت به شدت با یکدیگر مرتبط می‌باشند. شما هرچه زودتر شروع به کنترل دیابت یا پیش‌دیابت نمایید و خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی را کاهش دهید، زندگی طولانی‌تر و سالم‌تری خواهید داشت. 
به نظر می‌رسد که دیابت از طریق روند تصلب‌شرایین (سفت و تنگ شدن سرخرگ‌ها بدلیل افزایش رسوبات پلاک) منجر به بیماری‌های قلبی‌عروقی می‌شود. این امر با آسیب به دیواره داخلی جدارسرخرگ‌ها (اندوتلیوم) آغاز می‌شود. دیواره‌های آسیب دیده سبب تسهیل تجمع چربی‌ها می‌گردند که خود موجب تشکیل پلاک می‌گردد. بزرگ شدن پلاک سبب افزایش احتمال لخته شدن خون می‌شود. تصلب‌شرایین می‌تواند منجر به حمله قلبی (زمانیکه خون‌رسانی عضله قلبی شما قطع می‌شود)، بیماری سرخرگ محیطی (هنگامیکه عروق خونی پای شما دچار انسداد می‌گردد) یا سکته  مغزی (هنگامیکه لخته خون سبب قطع خون‌رسانی مغز می‌شود) گردد. گرچه روند کلی بیماری بدرستی شناخته شده نیست، دیابت ممکن است در آسیب اولیه به اندوتلیوم دخیل باشد که خود سبب اختلال توانایی دیواره سرخرگ‌ها در گشادشدن به منظور تطبیق با میزان جریان خون می‌گردد. این حالت، بدن را مستعد ایجاد لخته خون می‌نماید. 
برخی گروه‌های نژادی بدلیل استعداد ژنتیکی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت هستند. افراد دارای والدین یا برادر و خواهر دچار دیابت نیز در معرض خطر افزایش یافته ابتلا به دیابت می‌باشند. به دلایل نامعلومی دیابت در زنان شایع‌تر و شدیدتر است. البته اغلب مجموعه‌ای از عوامل در افراد دچار دیابت شایع هستندکه شامل چاقی، عدم فعالیت جسمانی، فشارخون‌بالا و افزایش کلسترول می‌باشند. تمامی این عوامل در ایجاد بیماری‌های قلبی‌عروقی هم دخیل هستند. 

پا صفحه


آدرس: همدان، بلوار شهید فهمیده، مرکز آموزشی درمانی فوق تخصصی قلب و عروق فرشچیان

تلفن: 49- 38381740 - 081               نمابر: 38381686                ایمیل:hcvc@umsha.ac.ir

شعار سال 1396: « اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال »

تمامی حقوق سایت متعلق به مرکز آموزشی درمانی فوق تخصصی قلب و عروق فرشچیان می باشد.