آلودگی هوا به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، ریوی و سرطان را افزایش می‌دهد. در همین راستا، روابط عمومی مرکز در مصاحبه‌ای تخصصی با دکتر فرناز فریبا، متخصص قلب و عروق این مرکز، به بررسی مکانیسم‌های تأثیر آلودگی هوا بر سلامت قلب پرداخت.

دکتر فریبا، در آغاز این گفت‌وگو با بیان این که هوای آلوده یکی از جدی‌ترین تهدیدها برای سلامت قلب ماست، توضیح داد که اگرچه آلودگی هوا برای همه خطرناک است، اما برای افرادی که سابقه بیماری قلبی دارند، مانند یک سم عمل کرده و خطر را چند برابر می‌کند

وی در تشریح این موضوع گفت: وقتی هوای آلوده را تنفس می‌کنیم، در واقع موادی مثل دود، گرد و غبار بسیار ریز و گازهای سمی وارد بدن ما می‌شوند. خطرناک‌ترین این مواد، همان ذرات گرد و غبار بسیار ریز هستند که با چشم دیده نمی‌شوند. این ذرات ریز آنقدر کوچک هستند که به راحتی به اعماق ریه‌های ما نفوذ می‌کنند و از آنجا سر از خون ما درمی‌آورند.

وی افزود: تنفس هوای آلوده برای یک  بیمار قلبی، ضرری کمتر از کشیدن سیگار ندارد و می‌تواند منجر به افزایش فشار خون، بالا رفتن خطر سکته قلبی و نارسایی قلب شود. همانگونه که بر اساس آمارهای جهانی،متأسفانه سالانه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان به دلیل بیماری‌های قلبی ناشی از آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند که این آمار به‌تنهایی نشان‌دهنده عمق این بحران سلامت است.    

این متخصص قلب و عروق، سپس به تشریح فرآیند آسیب‌زایی این ذرات در بدن پرداخت و گفت: تحقیقات درباره تاثیر هوای آلوده برای بیماران قلبی به وضوح نشان می‌دهند که هنگامی که فرد ذرات ریز را از طریق استنشاق به سیستم تنفسی خود وارد می‌کند، این ذرات به نواحی عمیق‌تر ریه نفوذ کرده و در نهایت در آنجا رسوب می‌کنند. تکرار این فرآیند باعث می‌شود تا مواد مضر ناشی از ذرات آلوده، به سیستم گردش خون وارد شده و در بدن جریان یابند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان افزود:این ذرات آلوده همانند مهاجمانی عمل می‌کنند که بدن را به جنگی داخلی می‌کشانند، جنگی که به صورت التهاب در بدن ظاهر شده و موجب تنگ و سفت شدن رگ‌های قلب(آترواسکلروز)  می شود و توانایی آنها را برای پمپاژ مؤثر خون مختل می‌کند نتیجه چنین فرآیندی می‌تواند انسداد کامل رگ‌های قلب و در نهایت بروز سکته قلبی باشد. حتی در کوتاه‌مدت نیز آلودگی هوا می‌تواند موجب بینظمی در ضربان قلب شود.همانطور که بر اساس گزارش بسیاری از بیماران درروزهای آلوده قلبشان تندتر یا نامنظم تر می زند که این یک علامت هشدار دهنده است.

دکتر فریبا با اشاره به یک نکته مهم اظهار داشت: جالب است بدانید که این تأثیرات منفی در همان ساعات اولیه قرار گرفتن در هوای آلوده خود را نشان می‌دهند. یعنی اگر یک بیمار قلبی در هوای بسیار آلوده قرار بگیرد، ممکن است در همان روز شاهد علائم نامنظمی ضربان قلب خود باشد.

وی در ادامه، با هشدار به بیماران خاص، گفت: بیماری‌های قلب و عروق به‌خصوص در بیمارانی که تنگی عروق قلب دارند، همچنین بیماران دریچه‌ای، بیمارانی که بای‌پس شده یا عمل جراحی قلب باز انجام داده‌اند، نباید در معرض هوای آلوده قرار بگیرند. چرا که درهنگام آلودگی هوا، اکسیژنی که  تنفس می‌کنیم به دلیل آلوده بودن بر سیستم ریه تاثیر منفی گذاشته و از سوی دیگر وقتی اکسیژن خون کم شود، آسیب‌های جدی به سیستم قلب و مغز و تمام ارگان‌های بدن وارد می‌آورد

این عضو هیات علمی با بیان نمونه‌های عینی هشدار داد: اگر هوا آلوده باشد، روی بیمارانی که تنگی عروق دارند ممکن است تاثیر مستقیم بگذارد و علائمی مانند تنگی نفس، سردرد و درد سینه آن‌ها را بیشتر کند. حتی بیمارانی که تنگی عروق قابل توجهی دارند، ممکن است در معرض سکته قلبی حاد قرار گیرند

دکتر فریبا علائمی مانند خستگی غیرمعمول، احساس تپش قلب تند یا کند، سبکی سر، تنگی نفس و نفس‌نفس زدن و احساس سفتی یا درد در قفسه سینه، گردن یا شانه، را از جمله علائم  هشدار دهنده قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا خواند که  افراد به خصوص بیماران در مواجه با آن بهتر است فوراً به مراکز درمانی یا متخصص مراجعه کنند .

در پایان این مصاحبه وی در بیان  راهکارهای عملی و ساده‌ برای محافظت از قلب در برابر آلودگی هوا اظهار داشت:

اولین و مهم‌ترین توصیه من این است که در روزهای آلوده، به ویژه بیماران قلبی و سالمندان، پیام‌های هشدار آلودگی هوا را جدی گرفته و تا حد امکان از خانه منزل خارج نشوند.

در مورد تغذیه مناسب نیز خوردن مایعات کافی، میوه‌ها و سبزیجات تازه می‌تواند به بدن در مقابله با آثار آلودگی هوا کمک کند. میوه‌هایی مثل انار و گوجه‌فرنگی خاصیت محافظتی خوبی دارند. سعی کنیم غذاها را بیشتر به صورت بخارپز یا آب‌پز مصرف کنیم.
دکتر فریبا در جمع‌بندی نهایی خود با تأکید بر اهمیت محافظت از سلامت قلب در برابر آلودگی هوا اظهار داشت: همه افراد، چه سالم و چه مبتلا به بیماری‌های قلبی، باید از قرار گرفتن در معرض هوای آلوده اجتناب کنند چرا که  مطالعات علمی نشان می‌دهند حتی مواجهه کوتاه‌مدت با هوای آلوده می‌تواند موجب تغییرات موقتی در عملکرد قلب شود.

همچنین در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرگیجه یا بی نظمی در ضربان قلب، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. استفاده از ماسک مناسب در محیط‌های آلوده، پایش منظم فشار خون و مصرف دقیق داروها طبق تجویز پزشک، از جمله راهکارهای مؤثر برای محافظت از سلامت قلب در برابر تهدیدات ناشی از آلودگی هوا به شمار می‌روند./خ